يك نكتهء جالب دربارهء على ريس هست كه بقا و مقاومت نظريّات قديم جغرافيايى و نيز استمرار اختلاف ميان نظريه و عمل را خوب نشان مىدهد ؛ كه از مردى مانند وى كه خبرهء جغرافياى دريانوردى بود انتظار نمىرفت . وقتى به سال 1556 به سلطان همايون توضيح مىداد كه چرا پادشاه عثمانى را سلطان هفت اقليم لقب داده‌اند ، گفته بود : چون قدرت وى بر اقطار و شهرهاى هفت اقليم گسترده است ؛ يمن در اقليم اوّل است ، مكّه در اقليم دوّم ، مصر در سوّم ، حلب در چهارم ، استانبول در پنجم ، كافا ( فئودوسيا ) در ششم ، و بودا و وين در هفتم . 160 در قبال اين تقسيم قرون وسطايى و خلاف واقع ، ناچاريم كلمات توماشك را كه در مورد ديگرى آورده بپذيريم كه گويد : « در آن هنگام دانشوران به جاى استفاده از تجربيّات عملى دوران خويش ، ترجيح مىدادند در مقابل علماى قديم سر تعظيم خم كنند ، زيرا پيروان مكتب بطلميوس ، به علّت غرور علمى ، ننگ داشتند كه چون مردم عادى از تجربيّات دريانوردان علم آموزند . » 161 چنان كه ديديم على ريس در كتاب محيط به اهميت تجربه واقف بود و آن را در تأليف خود انعكاس داد ، ولى نظريّهء كهن به صورت ناخودآگاه بر او تسلّط داشت كه ، به تأثير آن ، مصرّانه به مطالب كهن چنگ مىزد و نظريّات كهنه شده را تكرار مىكرد . با آنكه على ريس به منابع عربى دين بسيار دارد ، به حق توانيم گفت كه كتاب وى در زمينهء جغرافياى دريانوردى تركان پديده‌اى فوق العاده است . با اين همه ، به عقيدهء ما ارزشيابى علامهء معاصر ترك ، ع . عدنان ، از كتاب ، اغراق آميز است . 162 كارى كه سيدى على ريس نسبت به اقيانوس هند انجام داد به وسيلهء معاصر او ، پيرى ريس ، كه زندگانى وى خوش عاقبت نبود ، دربارهء مديترانه و درياى اژه صورت گرفت . كار علمى پيرى ريس بنيانى محكمتر از سيدى على داشت ، زيرا همه تكيهء سيدى على بر نظريّات و تجربيّات شرقى بود ، امّا پيرى مطالب شرقى و غربى را گرفت و در هم درآميخت و يك كتاب منظّم متناسب درآورد . روش وى نيز به مراتب بهتر از سيدى على بود و آثار وى كه در قرن شانزدهم به وجود آمد ، اوج جغرافيا و نقشه كشى دريايى تركان به شمار است . پيرى ريس در تاريخ دريانوردى عثمانى ، شخصيتى ممتاز است كه سلسله شخصيتهايى معتبر را كه در آن روزگار فرماندهى ناوگان عثمانى را به عهده گرفتند تكميل مىكند . وى نيز چون هموطن معروف خويش ، خير الدّين بارباروسا ، يا دايىاش ، كمال ريس ، كه در كارهاى دريايى برآورده وى بود ، در فعاليّت دريايى خويش ، نقش دزدان خطرناك دريايى و درياسالار ترك را كه به خدمت دولت عثمانى بود تفاوت نمىنهاد . ظاهرا دولت عثمانى نيز نمىتوانست تفاوت اين دو نقش را كاملا روشن كند . بهترين نمونهء قضيّه ، خير الدّين بارباروسا ( حدود سالهاى 1483 - 1546 ) بيگلربيگ الجزاير و بنيانگذار